Rozdział I - Makroekonomia i handel

Rozdział 2 - Rządy i uczestnictwo

W tej części raportu wskazuje się, że przez zmniejszenie obowiązków domowych kobiety będą miały więcej czasu aby zasiadać w gremiach politycznych i sądowniczych. We wnioskach znajdują się stwierdzenia o konieczności długofalowych działań mających doprowadzić do uzyskania równości kobiet i mężczyzn, w zakresie sprawowania rządów i podejmowania decyzji oraz teza o istnieniu bariery szklanego sufitu na wysokości 25 % gremiów rządzących.

Jednocześnie zaleca się m. in. szkolenia mające zwiększać zdolności przywódcze kobiet i poczucie własnej wartości, a także podniesienie świadomości osób zajmujących się szkoleniem, kompleksowe i rzeczywiste przedstawianie społecznych ról  kobiet i mężczyzn, w sposób pozbawiony stereotypów i uprzedzeń, zrównanie podziału obowiązków, w szczególności domowych.

(autorki: Małgorzata Fuszara, Sylwia Spurek) 

Rozdział 3 - Praca

Rozdział wskazuje na występowanie nierówności w obszarze pracy nieodpłatnej, na fakt, że opieka nad dziećmi jest rozumiana jako domowa domena kobiet, stereotypy dotyczące matek i ojców oraz że ilość czasu i wartość pracy wykonywanej w gospodarstwie domowym pozostaje nierówna.

Według badań GUS z 2003 roku - 17,2 % to rodziny niepełne tworzone przez matkę z dzieckiem (dziećmi), a 2,2 % ojca z dzieckiem (dziećmi). Według Anny Titkow, Danuty Duch - Krzystoszek i Bogusławy Budrowskiej 90 % kobiet i mężczyzn w rodzinie uważa, że to żona odpowiada za opiekę nad dzieckiem i jego pielęgnację, a ojciec w większym stopniu za zorganizowanie rozrywki dziecku. (Z drugiej strony, zdaniem Sławomira Laska, który przeprowadził analizę spraw skierowanych do RODK w Kielcach - 37 % występuje o przejęcie wyłącznej opieki nad dzieckiem, jedynie 5 %  deklaruje całkowity brak zainteresowania nim; publikacja poza omawianym raportem).

Autorki przedstawiające tą problematykę twierdzą, że tylko idea redystrybucji prac domowych jest jak dotąd jedyną strategią, która może zapewnić większy stopień równości płci" oraz, że "brakuje polityki, programów i mechanizmów na rzecz realizacji tej strategii w praktyce".

Wskazują także, że w 2006 roku 52,9 % kobiet, w wieku 15 lat i więcej była bierna zawodowo i nie poszukiwała żadnej pracy (mężczyźni 37,4 %). Bierność zawodową swoimi obowiązkami zawodowymi tłumaczyło 29,4 % kobiet i 4,2 % mężczyzn, w wieku produkcyjnym.

Kobiety spędzają w pracy więcej czasu niż mężczyźni oraz więcej czasu poświęcają na pracę nieodpłatną i mają mniej czasu wolnego. Ponadto na wyższe stanowiska kierownicze wspięło się tylko 40 % kobiet, a na najwyższe tylko 2 % z nich, a pracują one o 3 lata i 8 miesięcy dłużej aby awansować.

22 % mężatek, w Polsce nie ma dochodów własnych (mężów 4,8 %), a tylko 24 % kobiet ma dochody bliskie mężom

Zdaniem autorek stanowi to wyraźne zagrożenie dla samodzielności finansowej kobiet, a stereotyp wskazuje na większe ich predyspozycje do opieki nad domem.

Aby zmienić tą sytuację, w tej części raportu, wskazuje się m. in. na promowanie wzoru mężczyzny sprawującego  opiekę nad dziećmi oraz zachowań mężczyzn i kobiet jako dzielących role zawodowe z rolami rodzinnymi.

(autorki: Danuta Duch - Krzysztoszek, Natalia Sarata) 

Rozdział 4 - Edukacja

Rozdział wskazuje na umacnianie się stereotypów i brak uwrażliwiania społecznego przez podręczniki szkolne, brak w szkołach edukacji seksualnej oraz stereotypizację przygotowania do życia w rodzinie, powielanie przez podręczniki do historii stereotypów dotyczących płci, które są pogłębiane przez podręczniki dla starszych uczniów.

Jednak pisząc o stereotypizacji, autorki nie zwracają uwagi na sytuację dzieci oddzielonych praktycznie od jednego ze swoich rodziców, po rozstaniu się tychże rodziców (ich kontakt jest ograniczony do tzw. systemu wizyt), oddzielonych ojców (znacznie rzadziej matek), pomimo, że zwracają uwagę na sytuację samotnych matek oraz przekraczającą tematycznie zakres tej pracy sytuację lesbijek, gejów, wykluczenia seksualnego, rasizmu i antysemityzmu. Nie poruszają również problematyki paradoksu rozstania.

Jednocześnie poruszając temat przemocy seksualnej wobec dziewcząt w szkołach, autorki, także, nie dostrzegają  problemu częstszych  przedwczesnych ciąż wśród nastolatek, wychowujących się pod bezpośrednią opieką tylko jednego z rodziców, co spowodowane jest dyskryminacyjną funkcją prawa rodzinnego wobec dzieci znajdujących się w takiej sytuacji, w odniesieniu do chłopców i do dziewcząt, mających pełny kontakt z obojgiem rodziców. Brakuje także informacji o 35 % wzroście przemocy wobec dziecka, wychowującego się tylko pod opieką jednego rodzica.

Pomimo, że w rekomendacjach znajduje się m. in uświadamianie czym jest przemoc domowa oraz prowadzenie programów z zakresu przemocy, nie poruszają konieczności dalszego prowadzenia badań z zakresu alienacji rodzicielskiej i zespołu alienacji rodzicielskiej (zjawisk określanych jako PA i PAS), których blokowanie pomaga utrzymać poruszane w raporcie status quo. Tą tematykę przedstawiam szerzej w minipublikacjach Co to jest zespół alienacji rodzicielskiej (zjawisko PAS) i alienacja rodzicielska?, Psychomanipulacje i korupcja, a deprecjonowanie PAS oraz Diagnostyka PAS i raport Transparency International w sprawie korupcji.

(autorki: Magdalena Środa, Ewa Rutkowska) 

Rozdział 6 - Ubóstwo 

Autorki wskazują, że bieda jest zróżnicowana w zależności od płci oraz, że "tradycyjny podział zawodów na męskie i kobiece oznacza zazwyczaj niższy prestiż tych ostatnich". Ponadto ideologia tradycyjnej rodziny wpływa na feminizację ubóstwa i jego dziedziczenie, co jest efektem podziału obowiązków zawodowych i domowych.

W efekcie m. in. występuje niższy wskaźnik aktywności zawodowej kobiet, w zawodach płatnych, ich bardziej długotrwałe bezrobocie w porównaniu z bezrobociem mężczyzn, niższe wynagrodzenie kobiet, a także kobiety często natrafiają na "szklany sufit", stanowiący barierę w awansie.

Ponadto kobiety częściej wykonują prace domowe, nie dające im zabezpieczenia na starość, w postaci emerytury, a kobiety robiące karierę są spostrzegane jako zaniedbujące swoją rodzinę. Jeszcze innym skutkiem obecnej sytuacji jest autostereotypizacja kobiet w zakresie własnych oczekiwań.

Innymi skutkami biedy wśród kobiet jest bariera uniemożliwiająca do korzystania z odpowiedniego poradnictwa i antykoncepcji, wykluczenie edukacyjne i informacyjne dziewcząt, przedwczesne ciąże oraz nieobarczanie dziewcząt równymi obowiązkami domowymi w stosunku do chłopców.

Feminizacja biedy, w Polsce, "jest tym bardziej ciężka, gdyż kobiety dzielą ją z wychowywanymi przez siebie dziećmi". Dodatkowym skutkiem ubóstwa jest deprywacja dotycząca czasu (time poverty), gdyż dużo czasu kobiety poświęcają na czasochłonne zajęcia, pozwalające na zaoszczędzenie pieniędzy.

W 2000 roku szacowano na 2,7 krotne większe prawdopodobieństwo popadnięcia kobiet w ubóstwo niż mężczyzn, a rozwody utrwalają biedę zarówno wśród mężczyzn jak i kobiet.

Zdaniem autorek tego rozdziału celem polityki równości płci w tym obszarze powinny być działania na rzecz kobiet i mężczyzn, popadających w ubóstwo. Moim zdaniem konieczność działań prewencyjnych o których wspominają, należy także poszerzyć o działania o których wspominam podczas omawiania brakującego, w omawianym opracowaniu, rozdziału oraz w innych publikacjach. W przeciwnym wypadku nie będą one miały charakteru komplementarnego.

(autorki: Iza Desperak, Magdalena Rek) 

Brakujący rozdział  -  Rodzicielstwo i role rodzicielskie

W omawianym raporcie, a także w poprzedzającym go podręczniku Organizacji Narodów Zjednoczonych "Gender Mainsteaming in Practice. Handbook" (polski tytuł: "Polityka równości płci w praktyce. Podręcznik") brakuje istotnego rozdziału poruszającego, zarówno istotny obszar tematyki jako sam w sobie, jak i w odniesieniu tego obszaru do pozostałych poruszanych problemów we wspomnianych opracowaniach.  Powinien być nim rozdział - Rodzicielstwo i role rodzicielskie.

Częściowe odniesienie się do tego zagadnienia, w innych rozdziałach, nie jest wystarczające, ani do rozwiązania problemów dzieci, matek i ojców z rodzin rozbitych ani dla wprowadzenia zmian w celu zniwelowania, występującej obecnie, nierówności płci.

Oczywiste jest, że samo promowanie postaw i działań antydyskryminacyjnych w sferach zawodowo - społecznych  kobiet będzie skutkowało niską skutecznością, bez adekwatnych działań na rzecz wzrostu świadomości rodzicielskiej kobiet i mężczyzn, w zakresie pełnienia ról rodzicielskich, a w tym i odpowiedniego pobudzania motywacji do ich prawidłowego pełnienia.

Jednocześnie trudno sobie wyobrazić, wzrost motywacji mężczyzn do wzrostu kompetencji opiekuńczo - wychowawczych nad dziećmi, gdy jednocześnie systematycznie wzrasta prawdopodobieństwo praktycznego oddzielenia ich od dzieci (poza systemem wizyt), w sytuacji rozejścia się z żoną czy partnerką. Sytuację tą dodatkowo utrudnia wzrastająca ilość rozwodów w naszym kręgu kulturowo - cywilizacyjnym, a w tym i w Polsce.

Ponadto wraz ze wzrostem ilości dzieci wychowujących się pod opieką tylko jednego rodzica wrasta ilość dzieci mających problemy wynikłe z tej sytuacji, co powoduje także konieczność poświęcania większej uwagi dzieciom przez samotne matki (znacznie rzadziej samotnych ojców), a za tym osłabiających ich równe szanse w pozostałych obszarach społeczno - zawodowych, omawianych w Raporcie.

Należy także pamiętać, że najbardziej poszkodowane, efektem obecnej sytuacji, są dzieci, których dyskryminacji, w stosunku do dzieci posiadających permanentny kontakt z obojgiem rodziców, twórcy polityk antydyskryminacyjnych zdają się nie zauważać. Nie mają one siły politycznego przebicia i nie głosują w wyborach, ani zazwyczaj nie posiadają odpowiedniej wiedzy o przyczynach ich problemów, również w dorosłym życiu.

Warto tutaj wspomnieć, że brak komplementarnego podejścia do problematyki, o której wspominam w niniejszej publikacji może, w efekcie, skutkować działaniami na rzecz bieżącego zaspakajania emocjonalnych i ambicjonalnych potrzeb części środowiska kobiecego, a nie prowadzić do efektywnego rozwiązania problemu dyskryminacji ze względu na płeć, w tym wzrostu  pozycji kobiet w sferze społecznej i zawodowej.

Ogólne propozycje dotyczące zmian w prawie oraz systemach edukacyjnych i pomocowych przedstawiam w publikacjach Co powinno zmienić się w prawie rodzinnym, w przypadku rozstania rodziców oraz Opieka naprzemienna nad dzieckiem w praktyce. Pomimo, że punktem ich odniesienia jest poprawa sytuacji dziecka, również zaproponowane we wspomnianych publikacjach działania przyczynią się do znacznej poprawy pozycji kobiet, w obszarach poruszanych w omawianym raporcie. Wszystkie wspomniane moje publikacje znajdują się na naszych stronach.

Maciej Wojewódka

Prawa autorskie zastrzeżone  © 2008 Maciej Wojewódka