Transparency International Polska przedstawia omówienie Globalnego Raportu Korupcji 2007. Tym razem Transparency International zajęła się problemem korupcji w sądownictwie. Global Corruption Barometer 2007 objął badaniami dotyczącymi przejrzystości i niezawisłości sądownictwa 62 kraje, w tym Polskę.

Czytając omówienie raportu dowiadujemy się o tym, że jego autorzy w swoich wnioskach twierdzą, że na skutek korupcji w wymiarze sprawiedliwości dochodzi prawie do nieodwracalnych zmian, których efektem są m. in. podziały w społeczeństwie, lekceważenie praw człowieka oraz zahamowanie wzrostu gospodarczego

Wśród przyczyn wymienia się społeczne przyzwolenie na występowanie korupcji czy też zbyt niskie wynagrodzenia sędziów.  Global Corruption Barometer 2007 wskazuje również na korupcję wśród prokuratorów, adwokatów, urzędników sądowych i wśród policji. GCB 2007 twierdzi także że „istotną rolę w tej kwestii odgrywają również media, społeczeństwo obywatelskie, organizacje pozarządowe”.

W raporcie znajdują się także propozycje dotyczące kariery ścieżek zawodowych sędziów oraz ich szkolenia.

Jako najbardziej korupcjogenne obszary w polskim wymiarze sprawiedliwości wymieniane są:

-          działalność biegłych sądowych

-         pomoc prawna dla uczestników postępowania sądowego (działalność adwokatów i radców prawnych)

-          działalność pracowników obsługi sądowej

-          działalność sądownictwa dyscyplinarnego zawodów prawniczych

-          sporządzanie protokołów z czynności procesowych

Wśród mechanizmów korupcjogennych obejmujących działalność biegłych sądowych zostały wskazane:

-          brak realnych możliwości weryfikacji fachowości biegłych

-          nienależyte sprawowanie nadzoru nad działalnością biegłych

-          brak realnej odpowiedzialności biegłego za postawienie nieprawdziwej opinii

-          uzależnienie od decyzji sędziego czy prokuratora możliwości zasięgnięcia opinii biegłego, co jest pogwałceniem równości stron postępowania sądowego

-          źle podejmowana solidarność zawodowa biegłych sądowych

Wśród mechanizmów korupcjogennych obejmujących organizację i działanie korporacji prawniczych, świadczących pomoc prawną

-          sprzeniewierzanie się interesom klientów w celu osiągnięcia korzyści finansowych

-       pełnienie przez adwokatów i radców prawnych, w ramach „Polski powiatowej” pośrednictwa pomiędzy różnymi ogniwami lokalnego układu korupcyjnego – sędziami, ławnikami i prokuraturą

Raport zajmuje się także czynnikami sprzyjającymi korupcji w tej sferze i mechanizmami korupcjogennymi, związanymi z procedurami postępowania sądowego, działaniami pracowników obsługi sądowej oraz czynnikami związanymi z wadliwie funkcjonującym sądownictwem dyscyplinarnym, w zakresie zawodów prawniczych.

Jednak pomimo wskazanych przez Globalny Raport Korupcji 2007 zaleceń dotyczących działań na rzecz zmiany sytuacji nie znalazły się w nim zalecenia dotyczące wszystkich istotnych działań, które należy podjąć, aby wyeliminować występowanie systemów korupcjogennych w funkcjonowaniu prawa rodzinnego. Problem ten rozważam szerzej w niewielkiej publikacji zatytułowanej „Co powinno się zmienić w prawie rodzinnym w przypadku rozstania rodziców”, obecnie dostępnej także na stronach Komitetu Przestrogi przed Oddzieleniem Rodzica

Podjęcie zmian w prawie rodzinnym, z punktu widzenia wyeliminowania mechanizmów korupcjogennych, jest na tyle ważne, że na dzień dzisiejszy, praktycznie decydujące o przyszłości dziecka po rozstaniu rodziców, są badania przeprowadzone przez Rodzinne Ośrodki Konsultacyjno Diagnostyczne. Standardy opiniowania w Rodzinnych Ośrodkach Konsultacyjno Diagnostycznych, dotyczące procedur badań oraz diagnozowania zostawiają zbyt dużo dowolności,  a sama stosowana tam metodyka jest często nie jasna dla osób nie będących specjalistami, w tej dziedzinie, co oczywiście sprzyja powstawaniu i funkcjonowaniu mechanizmów korupcjogennych i parakorupcjogennych. Ponadto brak jest metodologii diagnostycznych dotyczących zespołu alienacji rodzicielskiej (zjawiska PAS) i alienacji rodzicielskiej (zjawiska PA), a działalność RODK-ów jest szeroko krytykowana zarówno przez środowiska ojcowskie jak i Departament do spraw Kobiet, Rodziny i Przeciwdziałania Dyskryminacji Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

Również sprzyjające mechanizmom korupcjogennym jest powierzanie monopolistycznej pozycji podczas opracowywania standardów diagnostycznych czy ograniczenie ilości stosowanych badań i metod, w sytuacji gdy nie zostają uwzględniane wszystkie istotne czynniki. Dlatego dopiero zmiany w prawie rodzinnym, które zaproponowałem w w/w publikacji mogą wpłynąć na wyeliminowanie tej patologicznej sytuacji.

Problematykę funkcjonowania rodzinnych ośrodków diagnostyczno - konsultacyjnych, w tym świetle oraz w kontekście innych nieprawidłowości, poruszałem kilkakrotnie, od 2007 roku, w korespondencji z Ministerstwem Sprawiedliwości, w moich publikacjach oraz na prowadzonych, przeze mnie, internetowych forach dyskusyjnych.

Według oficjalnej informacji Departamentu Sądów Powszechnych Ministerstwa Sprawiedliwości, z sierpnia 2009 roku, obecnie rozpoczęły się prace nad modyfikacją standardów opiniowania w RODK-ach (rodzinnych ośrodkach diagnostyczno - konsultacyjnych).

W 2009 roku, na zlecenie Fundacji im. Stefana Batorego, w ramach tzw. działań strażniczych została również przeprowadzona, po raz pierwszy od powstania RODK-ów,  społeczna kontrola jakości wydawanych przez nich opinii, a także kwalifikacji zatrudnionych tam osób oraz warunków w jakich przeprowadzane są badania. W zespole przeprowadzającym kontrolę efektów prac rodzinnych ośrodków konsultacyjno - diagnostycznych znaleźli się prawnicy i psycholodzy. Jej koordynator Prezes Zarządu Centrum Praw Ojca i Dziecka Ireneusz Dzierżęga wskazuje, że podczas tej kontroli stwierdzono m. in. fabrykowanie opinii, istotne błędy merytoryczne oraz brak odniesienia do materiału procesowego.

Fundacja im. Stefana Batorego do organizacja pozarządowa działająca na rzecz rozwoju demokracji i społeczeństwa obywatelskiego.

Maciej Wojewódka 

Literatura: